Gombe National Park
Gombe Park in het kort
Oppervlakte
Ruim dertig vierkante kilometer, het kleinste park van Tanzania
Waar Gombe, vroeger Gombe Stream National Park, om bekendstaat
Chimpansees, het werk van Jane Goodall en Lake Tanganyika
Gombe vanaf Kigoma
Alleen per boot, één tot twee uur met een snelle boot
Beste reistijd voor Gombe
Juli tot oktober voor de makkelijkste paden, het hele jaar mogelijk
Wij raden aan
Twee nachten, zodat je twee keer kunt trekken
Op 14 juli 1960 stapte een zesentwintigjarige Britse vrouw zonder universitaire opleiding aan land op een kiezelstrand aan Lake Tanganyika. Jane Goodall kwam op verzoek van paleontoloog Louis Leakey, om chimpansees te observeren, en wat ze vond veranderde hoe de wetenschap naar dieren en naar onszelf keek.
Ze zag een chimpansee die ze David Greybeard noemde een twijgje ontdoen van zijn blaadjes en daarmee termieten uit een heuvel vissen. Hij gebruikte niet alleen een voorwerp, hij maakte er een werktuig van, en dat gold tot dat moment als iets wat alleen mensen deden. Leakey schreef haar terug dat we nu of gereedschap opnieuw moesten definiëren, of de mens, of chimpansees als mens moesten beschouwen.
Dat onderzoek is nooit gestopt. De dagelijkse waarnemingen lopen sinds 1960 onafgebroken door, en dat maakt het de langstlopende studie aan wilde chimpansees ter wereld. Wie hier komt, loopt door het bos waar dat allemaal gebeurde, langs de oude voederplaats en over de paden die generaties onderzoekers hebben uitgesleten. En het landschap is bijzonder op zichzelf. Gombe is een smalle strook bergregenwoud op de steile breukwand van de Rift Valley, doorsneden door dertien tot zestien valleien met beken die het hele jaar water voeren.
Beneden ligt Lake Tanganyika, het op een na diepste meer ter wereld, met helder water en honderden vissoorten die nergens anders voorkomen. Na een zware ochtend in de bergen kun je zo het meer in.
Gombe is klein, en dat betekent iets. Er leven nog ongeveer zevenenzeventig chimpansees, verdeeld over drie gemeenschappen, en dat is bijna de helft van de honderdtwintig tot honderdvijftig uit de jaren zestig.
Er is verder nauwelijks ander groot wild. Geen leeuwen, geen olifanten, geen Big Five, en er zijn geen wegen dus ook geen game drives. Een reiziger vatte het onomwonden samen, behalve de chimpansees is er eigenlijk geen ander dier.
Het terrein is steil en vaak glad, en een trek duurt een tot drie uur, soms langer. En de accommodatie in het park is eenvoudig.
Wat je ervoor terugkrijgt, is een plek waar geschiedenis is geschreven, chimpansees die generaties lang aan mensen gewend zijn, en een meer waar je aan het eind van de dag in kunt zwemmen.
Er leven drie gemeenschappen in het park. Kasekela in het midden is het best aan mensen gewend en is de groep die Jane Goodall bestudeerde, en dat is ook de groep die de meeste bezoekers zien. Mitumba in het noorden is de tweede bezoekbare gemeenschap, rustiger. Kalande in het zuiden is grotendeels ingestort en niet toeristisch ontsloten.
Waarnemingen zijn nooit gegarandeerd, en dat benadrukt de parkbeheerder zelf ook. In het droge seizoen zijn de kansen goed, in andere maanden noemen gidsen ter plekke soms ongeveer de helft. Dat is precies waarom wij twee nachten aanraden, zodat je twee keer kunt trekken.
Chimpansees delen bijna al ons genetisch materiaal, en daarmee ook onze ziektes. In Gombe is dat pijnlijk zichtbaar, want meer dan de helft van de sterfgevallen is aan ziekte gelinkt, en er zijn door de jaren heen meerdere uitbraken van luchtwegziektes geweest.
Daarom gelden er strenge regels. Je gaat met maximaal zes bezoekers en een gids, je blijft maximaal een uur, je houdt tien meter afstand en je draagt een mondkapje dicht bij de dieren. Eten en drinken bij de chimpansees mag niet, en wie ziek is gaat niet mee.
Olijfbavianen, een troep die al sinds de jaren zestig wordt bestudeerd en die vaak gewoon over het strand loopt. Verder roodstaartmeerkatten, blauwe apen en groene meerkatten.
Voor vogelaars zijn er meer dan tweehonderd soorten geregistreerd.
Er is geen groot wild en er zijn geen roofdieren van betekenis. Nijlpaarden komen af en toe langs de oever, en van luipaarden worden af en toe sporen gezien maar de dieren zelf vrijwel nooit.
Aanbieders die Gombe als Big Five-bestemming of als gewone safari presenteren, kloppen niet. Dit is een chimpanseepark aan een meer.
Waar je bent in het park
Gombe is klein en smal, dus je beweegt je binnen een overzichtelijk gebied. Kasekela in het midden is het hart. Hier liggen het parkhoofdkwartier, het onderzoekscentrum, de meeste accommodatie en de oude voederplaats waar Goodall de chimpansees leerde kennen. Vanaf hier lopen de paden het bos in, naar de Kakombe-waterval en omhoog naar Jane's Peak, met uitzicht over het meer en de valleien.
Mitumba in het noorden is de tweede bezoekbare gemeenschap, en het is er stiller. Kalande in het zuiden is niet toegankelijk voor bezoekers. Er liggen meer dan vijfenveertig kilometer aan paden in het park, dus er is meer te lopen dan alleen de chimpanseetrek.
Je trackers maken het verschil
De chimpansees van Gombe worden al meer dan zestig jaar dagelijks gevolgd, en dat is precies waarom je ze kunt vinden. De trackers weten waar de groep de vorige avond haar nesten bouwde, en daar begint de ochtend.
Ze werken op geluid en op sporen. Geroep dat over de vallei rolt, afgebroken takken, vers gegeten vruchten op de grond. Zodra ze de groep vinden, hoor jij het, en dan klim je erheen.
Wat de gidsen hier daarnaast bijzonder maakt, is de kennis van de dieren zelf. Veel chimpansees zijn bij naam bekend, met hun familielijn en hun geschiedenis, want die is decennialang bijgehouden. Je kijkt dus niet naar een willekeurige aap, maar naar een dier waarvan iemand je kan vertellen wie zijn moeder was.
En je gids bepaalt het tempo. De hellingen zijn steil en vaak glad, en soms moet je door struikgewas. Rustig lopen en op tijd stoppen is hier geen luxe.
Chimpanseetrekking kan het hele jaar door, en geen enkele maand valt af. Wat verschilt, is hoe zwaar de paden zijn en hoe ver de chimpansees van het kamp zitten, en dat werkt tegen elkaar in. Wil je het makkelijkst lopen, ga dan tussen juli en oktober. Wil je de grootste kans dat de chimpansees dicht bij het kamp zitten, dan zijn de natte maanden juist in je voordeel, mits je tegen een zware klim kunt.
Het hoofddroogseizoen en de beste periode om te lopen. De paden zijn steviger, de vegetatie dunner en het klimmen makkelijker. De kansen zijn tegen het eind van het droge seizoen het best. Dit is de topperiode.
De korte regens. Het bos wordt groen, de trekvogels arriveren, en de chimpansees blijven vaak dichter bij het kamp omdat er meer te eten is. Daardoor kunnen ze in deze maanden juist makkelijker te vinden zijn.
Een drogere onderbreking tussen de twee regenperiodes, met redelijke omstandigheden om te lopen. Een goede en rustige tijd om te gaan.
De lange regens, met de zwaarste en gladste paden van het jaar, en boottransfers die kunnen vertragen. Het bos is dan wel op zijn groenst en er zijn weinig bezoekers, en de chimpansees zitten vaak lager en dichterbij. In juni drogen de paden op en gaat het park het goede seizoen in.
Minimaal twee nachten. De reden is simpel. Chimpansees zijn nooit gegarandeerd, en met één trek zet je alles op één poging. Zitten ze die ochtend ver weg of hoog in de bomen, dan valt het bezoek tegen en is er geen tweede kans. Met twee nachten trek je twee ochtenden, en dat verhoogt je kans aanzienlijk.
Een dagtrip vanuit Kigoma kan, en reizigers doen het. Voor wie al in Kigoma is en weinig tijd heeft, is dat een verdedigbare keuze. Maar je reist dan ver en betaalt veel voor één poging, en dat is precies waarom wij het liever anders plannen.
Wat je hier naast de chimpansees kunt doen: wandelen over de meer dan vijfenveertig kilometer aan paden, naar de Kakombe- en Mkenke-watervallen en omhoog naar Jane's Peak. Vogels kijken. En het meer op, met een boottocht, snorkelen of zwemmen tussen de cichliden.
Gombe ligt zo'n twintig kilometer ten noorden van Kigoma en er is geen weg naartoe, dus je gaat met de boot, in één tot twee uur. Naar Kigoma vlieg je vanaf Dar es Salaam of Arusha, en omdat de vluchten beperkt zijn, bepalen de vertrekdagen de vorm van je reis. Vanaf Kigoma is het ongeveer een uur vliegen naar Katavi, een sterke combinatie, want dan zet je het bos naast de vlaktes en de nijlpaarden.
Gombe of Mahale? Deze vraag krijgen we vaak, want beide parken liggen aan hetzelfde meer en gaan over chimpansees. Kies Gombe voor de geschiedenis, de toegankelijkheid en lagere verblijfskosten. Kies Mahale voor meer chimpansees, betere accommodatie en een spectaculairder landschap, met bergen die recht uit het meer oprijzen. Net als Mahale werkt Gombe het beste als toevoeging aan een grotere reis. Je doet meestal eerst je safari in Tanzania en vliegt daarna naar het westen.
Waar je slaapt in Gombe
Het aanbod in Gombe is klein, en voor onze reizigers komt er in de praktijk één kamp in aanmerking. Dat ligt aan de oever, met zeven tenten op houten platforms onder oude mangobomen, voor maximaal veertien gasten tegelijk. Elke tent heeft een eigen badkamer en een veranda aan het water, en ze zijn vernoemd naar chimpansees die de onderzoekers bij naam kennen. Eten doe je binnen of op het strand, en 's avonds zit je bij het vuur met het meer voor je. Prettig aan dit kamp is dat de dagelijkse chimpanseetrek en het kajakken in het tarief zitten, dus je weet vooraf waar je aan toe bent. Het kamp is gesloten in maart, april en mei.
Hier begon haar onderzoek, op 14 juli 1960, en hier deed ze de waarnemingen die de wetenschap veranderden. Ze werkte al decennia niet meer permanent in Gombe en reisde de wereld rond als spreker. Jane Goodall overleed op 1 oktober 2025, eenennegentig jaar oud. Het onderzoek dat zij begon loopt in Gombe gewoon door, en de trackers kennen de chimpansees nog altijd bij naam.
Gombe is klein, eenvoudig en niet makkelijk te bereiken, en toch is het een van de bijzonderste plekken van Tanzania. Je loopt door het bos waar in 1960 een jonge vrouw ging zitten kijken en daarmee de wetenschap op zijn kop zette, en waar dat werk elke dag nog doorgaat.
Vertel ons wanneer je wilt gaan en wat je al in gedachten hebt, dan denken we mee over de route, over hoeveel nachten je nodig hebt, en over de keuze tussen Gombe en Mahale.
Gombe combineren met een safari
Gombe National Park is een toevoeging aan een safari, geen vervanging ervan. Je doet meestal eerst je safari reis en vliegt daarna naar het westen voor de chimpansees en het meer. Deze drie voorbeeldreizen combineren het makkelijkst, al stellen we elke reis op maat samen, dus we passen Gombe National Park ook in een andere route in.
De klassieke rondreis door het noorden, van Lake Manyara, de Ngorongoro-krater en de Serengeti, met Zanzibar als afsluiter. De charter naar Mahale schuift er logisch tussen.
Negen dagen op zoek naar de migratie door de Serengeti, met Tarangire en de Ngorongoro-krater onderweg. De charter brengt je daarna naar het westen, naar de chimpansees in het bergwoud.
Vijftien dagen door Nyerere, Mikumi en Ruaha, ver van de massa. Dit is de vlotste aansluiting van de drie, want vanaf Ruaha vertrekt de lijndienst die via Katavi naar Mahale vliegt.